=======================================
LVVN-MEDEDELINGEN SEPTEMBER 2004, NR. 43
=======================================


In deze aflevering:


+ Komende evenementen
++ tekstnet over netwerken en acquisitie
++ W.P. Gerritsen houdt dertiende Bert van Selm-lezing
++ Frans Janssen over de breuk met de rechthoek in de typografie
++ Abel Herzberglezing 2004 "Het onbehagen in de islam"
++ Cyrille Offermans over de geruisloze verdwijning van het vak Nederlands
++ Oratie Frans Hinskens over niet-standaardtaal
++ "Frans of Duits: nodig of overbodig?"
++ Tessa de Loo over haar nieuwe boek
++ "Lustige Geesten"
++ 3e SURF-symposium geesteswetenschappen en ICT
++ Lezing bij OU over het Haags Damesleesmuseum
++ Nedwerk organiseert arbeidsmarktavond


+ Varia
++ Elsbeth Etty hoogleraar literaire kritiek VU
++ Sjef Barbiers ontvangt prestigieuze ESF-prijs
++ VENI-toekenning voor neerlandica


1. KOMENDE EVENEMENTEN


1.1. *tekstnet over netwerken en acquisitie*
Maandag 6 september vindt de eerste tekstnet-bijeenkomst na de zomervakantie
plaats.
Het thema is: netwerken en acquisitie.

Wanneer: maandag 6 september
Waar: zalencentrum Hoog Brabant in winkelcentrum Hoog Catharijne,
Radboudkwartier 23 (zie: www.hoogbrabant.nl/html/bereikbaarheid).
Graag aanmelden i.v.m. exacte tijdstip bijeenkomst bij post@tekstnet.nl


1.2. *W.P. Gerritsen houdt dertiende Bert van Selm-lezing*
[ingezonden mededeling van Berry Dongelmans, Un. Leiden]
Op woensdag 8 september 2004 zal de dertiende Bert van Selm-lezing
plaatsvinden met de voordracht die prof. dr. W.P. Gerritsen zal houden onder
de titel "Boëthius en de tweede revolutie van het boek".

De spreker zal in deze lezing een synthese beproeven van literair-historsche
en boekwetenschappelijke gegevens. Aan de hand van handschriften en
incunabelen uit onder meer de Leidse collecties zal hij laten zien hoe de
laat-antieke Consolatio-tekst van Boëthius tijdens de Middeleeuwen is
overgeleverd en bestudeerd. Door zich met name op de afwerking van diverse
overgeleverde exemplaren te richten zal duidelijk worden dat opdrachtgevers
en kopers nog een heel eigen stempel op het eindproduct wisten te zetten.

W.P. Gerritsen is sinds 2001 Scaliger-hoogleraar aan de Leidse Universiteit.
Hij zet zich in voor het beter zichtbaar maken in onderwijs en onderzoek van
de bijzondere collecties uit de Leidse Universiteitsbibliotheek. Voordien
was hij ruim dertig jaar als gewoon hoogleraar in de Nederlandse letterkunde
van de Middeleeuwen verbonden aan de Universiteit Utrecht. Hij promoveerde
in 1963 op "Die wrake van Ragisel. Onderzoekingen over de Middelnederlandse
bewerkingen van de Vengeance Raguidel". Hij is onder meer pleitbezorger van
de eenheid van de neerlandistiek en bevorderde de internationalisering van
de medioneerlandistiek. Jarenlang was hij redacteur van "De nieuwe
taalgids".
Binnen Gerritsens brede onderzoeksinteresse vormen Arturromans, lyriek en De
reis van Sint Brandaan belangrijke speerpunten. Onlangs verscheen van zijn
hand een kleine cultuurgeschiedenis van zout en zoutvat.

Alumni van de Opleiding Nederlandse taal en cultuur, studenten, docenten,
vakgenoten en alle andere belangstellenden worden van harte uitgenodigd deze
lezing bij te wonen.

*Toegangskaarten voor de lezing*
De lezing vindt plaats in zaal 011 van het Lipsius-gebouw, het vroegere
Centraal Facilitei­ten­gebouw (gebouw 1175), van het Witte
Sin­gel/Doelencomplex te Leiden en begint klokke 16.15 uur. Aansluitend
wordt in het restaurant een drankje geschonken. Toegangskaarten voor de
lezing kunnen vanaf heden tot eind augustus worden aangevraagd bij de
Universiteit Leiden, Opleiding Nederlandse taal en cultuur, Commissie Bert
van Selm-lezing, P.N. van Eyckhof 1, Postbus 9515, 2300 RA Leiden of via
b.p.m.dongelmans@let.leidenuniv.nl. Men kan ook gelijktijdig met de
bestelling van de uitgave van de lezing op de bankoverschrijving een
toegangskaart aanvragen. De toegangskaarten worden kort na medio augustus
toegestuurd. Voor nadere informatie: secretariaat van de Opleiding
Nederlandse taal en cultuur, tel. 071-5272604.

*Uitgave van de lezing*
De dertiende Bert van Selm-lezing zal worden uitgegeven door de Stichting
Neerlandistiek Leiden in samenwerking met De Ammoniet en zal verschijnen op
8 september 2004. U kunt in het bezit komen van een of meer exemplaren door
EUR 11,- (of een veelvoud daarvan) over te maken op postbankrekening 3881447
van de Stichting Neerlandistiek Leiden, Postbus 9515, 2300 RA Leiden; o.v.v.
‘Dertiende Bert van Selm-lezing’. Voor abonnees en leden van de
alumnivereniging Siegenbeek bedraagt de prijs EUR 10,25. De bestelling is op
8 september na afloop van de lezing af te halen of zal na die datum worden
toegezonden.

*Abonnement*
U kunt de Bert van Selm-lezing steunen door abonnee te worden. Indien u dat
wilt, kunt u dit kenbaar maken door op uw overschrijvingskaart of uw
aanvraag voor een toegangskaart het woord ‘abonnee’ te vermelden. U krijgt
dan met ingang van dit jaar automatisch elk jaar een uitnodiging voor de
lezing toegestuurd en u verzekert zich van een exemplaar van de gedrukte
tekst, tegen voordeelprijs. Dit ligt op de dag van de lezing voor u klaar of
het wordt u toegezonden (vergezeld van een rekening).


1.3. *Frans Janssen over de breuk met de rechthoek in de typografie*
Op 8 september houdt prof. dr. Frans A. Janssen zijn afscheidscollege als
hoogleraar Boek- en bibliotheekgeschiedenis aan de UvA. De titel van zijn
lezing luidt "Bladbespiegelingen. Over de rechthoek in de typografie".

Wanneer: woensdag 8 september, 14.00 uur
Waar: Aula UvA, Singel 411 Amsterdam
Toegang vrij


1.4. *Abel Herzberglezing 2004 "Het onbehagen in de islam"*
[ingezonden mededeling van De Rode Hoed]
In deze (vijftiende) Abel Herzberglezing analyseert Paul Scheffer, bijzonder
hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam voor grootstedelijke
vraagstukken (de Wibaut- leerstoel), onder de titel "Het onbehagen in de
islam" de diepe crisis die gaande is in de Arabische wereld en Europa direct
raakt. De bevolking in de Arabische landen neemt de komende vijftien jaar
enorm toe. Dat zal leiden tot een nog grotere aandrang om de Middellandse
Zee over te steken. Deze massieve migratiebeweging laat zien dat de status
quo in de Arabische wereld onmogelijk is te handhaven. De grote vraag voor
de westerse wereld is: hoe kan deze bijdragen aan een democratisering in dit
meest nabije buitenland en ons tegelijk beschermen tegen de gevolgen van de
crisis daar? Hoe kunnen we vreedzaam samenleven met de moslimgemeenschappen
in Europa en tevens het onbehagen in de islam het hoofd bieden?

Na zijn lezing wordt Paul Scheffer kort geïnterviewd door Frits van Exter,
hoofdredacteur Trouw.

Organisatie: De Rode Hoed in samenwerking met Dagblad Trouw.

Wanneer: zondag 12 september, vanaf 14.30 uur (kassa open vanaf 13.15 uur)
Waar: De Rode Hoed, Keizersgracht 102, Amsterdam
Kaarten: EUR 8,- en 7,-  (Stadspas/Pas65/collegekaart), EUR 6,- (Trouw
Lezersbon)
Reserveren: bij De Rode Hoed tijdens kantooruren, telefoon (020) 638 56 06,
of via e-mail: receptie@rodehoed.nl
Informatie: www.rodehoed.nl


1.5. *Cyrille Offermans over de geruisloze verdwijning van het vak
Nederlands*
Na de aanstaande algemene ledenvergadering van de LVVN zal essayist en
criticus Cyrille Offermans een lezing houden, getiteld "Mea culpa, de
geruisloze verdwijning van het vak Nederlands".

Wanneer: woensdag 15 september, vanaf 20.00 uur
Waar: Trans 10, Utrecht (gebouw afdeling Nederlands), zaal 0.17
Alle belangstellenden zijn van harte welkom.
Neem even contact op met guido.leerdam@wolmail.nl


1.6. *Oratie Frans Hinskens over niet-standaardtaal*
[ingezonden mededeling van Dienst Communicatie VU]
De oratie van prof. dr. Frans Hinskens, sinds september 2003 bijzonder
hoogleraar Taalvariatie en Taalverandering aan de VU, heeft tot titel
"Nieuwe regenboogkleuren. Jonge typen niet-standaardtaal en hun taalkundig
belang". Dé Nederlandse taal bestaat niet. Binnen ons kleine taalgebied is
de variatie in woordenschat, zinsbouw en uitspraak duizelingwekkend. Denk
aan de uitspraak van de zachte "g" of de Surinaamse "w", aan de woordenschat
bij "taartje" versus het "gebakje" en aan de zinsbouw in "Hij rookt (zich)
een sigaret". De taal is voortdurend in beweging en verandert met de tijd.
Variatie is een momentopname uit dat proces. Hinskens probeert de
verscheidenheid van de Nederlandse taal in kaart te brengen en te
structureren door de taalvariatie te koppelen aan sociologische en culturele
parameters. Hinskens: "Traditioneel richt het onderzoek van taalvariatie
zich op de geografische variatie van de taal - de dialectologie. Ik ga meer
uit van de sociolinguïstische benadering: de koppeling van taalgebruik met
sociale structuren (sociaal-economische klasse, sociale netwerken en
geslacht van de sprekers) en processen (sociale mobiliteit). Een ander
aspect dat in onze multiculturele samenleving steeds belangrijker wordt, is
de taalvariatie als gevolg van culturele of etnische invloeden. Denk aan het
Turks-Nederlands tegenover het Antilliaans-Nederlands." Hinskens is ook
leider van de onderzoeksgroep Variatielinguïstiek bij het Meertens Instituut
van de KNAW.

Wanneer: vrijdag 24 september, 15.45 uur
Waar: Aula Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105, Amsterdam


1.7. *"Frans of Duits: nodig of overbodig?"*
[ingezonden mededeling via Fred de Bree]
Op 26 september a.s. wordt in de Rode Hoed in Amsterdam in het kader van de
Europese Dag van de Talen een debat georganiseerd rond de prikkelende vraag
"Frans of Duits: nodig of overbodig?" Vooraanstaande politici,
wetenschappers, beleidsmakers en journalisten zullen hun mening geven over
deze kwestie. Initiatiefnemers zijn het Nationaal Bureau Moderne Vreemde
Talen, Duitsland Instituut Amsterdam en Keijzer Communicatie, in
samenwerking met het Frans-Nederlands Netwerk voor Hoger Onderwijs en
Onderzoek en de Vereniging voor Leraren in Levende Talen.

Wanneer: zondag 26 september van 14.30-17.30 uur
Waar: De Rode Hoed, Keizersgracht 102, Amsterdam
U bent van harte welkom om dit debat bij te wonen. Aanmelden kan gratis via
de website www.werkplaatstalen.nl. Of kijk op de website
www.werkplaatstalen.nl voor de volledige informatie.


1.8. *Tessa de Loo over haar nieuwe boek*
[ingezonden mededeling van Literaire Ontmoetingen Amsterdam]
In een nieuwe reeks Literaire Ontmoetingen houdt Tessa de Loo een lezing
over haar nieuwe in september te verschijnen boek "De zoon uit Spanje".

Wanneer: dinsdag 28 september, 20.00 uur
Waar: Nassaukerk, De Wittenkade 111, Amsterdam
Toegang EUR 6,50
Reservering bij 020-6389252


1.9. * "Lustige Geesten"*
[ingezonden mededeling van Dienst Communicatie VU]
Op 30 september promoveert A.C. van Dixhoorn op de VU Amsterdam op het
proefschrift "Lustige Geesten. Rederijkers en hun kamers in het publieke
leven van de Noordelijke Nederlanden in de 15e, 16e en 17e eeuw".
Promotor(en): prof. dr. H. de Ridder-Symoens, prof. dr. K. Goudriaan.
Rederijkerskamers speelden een belangrijke rol bij de succesvolle opkomst
van Holland en Zeeland als culturele mogendheid vanaf de late vijftiende
eeuw. Ze waren dus niet alleen belangrijk voor de literatuurgeschiedenis,
zoals we altijd dachten.
Dat concludeert Arjan van Dixhoorn in zijn proefschrift. Tot nu toe was
onderzoek naar de Rederijkerskamers vooral literatuurhistorisch. Van
Dixhoorn daarentegen bestudeerde op basis van institutioneel- en
sociaal-historisch onderzoek de rol van de kamers in de Noord-Nederlandse
samenleving tussen 1480 en circa 1660. Van Dixhoorn laat zien dat sinds de
introductie in Holland en Zeeland, de verhevigde activiteiten in het
Rederijkerskamernetwerk samenvielen met momenten van sterke maatschappelijke
instabiliteit. Die wisselwerking tussen maatschappij en rederijkerskamers
was typerend voor de beweging in Holland en Zeeland tot het begin van de
achttiende eeuw. Ze vloeide rechtstreeks voort uit de aard van het
rederijkerswezen. Rederijkerskamers waren democratisch bestuur de
gezelschappen met een pedagogische taak. Ze richtten zich allereerst op de
algemene ontwikkeling van hun mannelijke leden en hun oefening in het
schrijven en spreken voor publiek. Dankzij die culturele vorming waren de
kamers en hun leden tot ver in de zeventiende eeuw belangrijke en algemeen
erkende concurrenten van andere opinieleiders en intellectuelen. Ze vormden
lokale en regionale knooppunten van kennis-, informatie- en
communicatienetwerken en waren belangrijke verdelers van sociale, culturele
en intellectuele vermogens, over de gehele maatschappelijke ladder. Rederij-
kerskamers waren daardoor cruciale schakels in een nog sterk orale
mediacultuur. Het proefschrift van Van Dixhoorn is het tweede
promotieonderzoek binnen het Vlaams-Nederlandse project "Rederijkers,
conformisten en rebellen". Anne-Laure van Bruaene (Gent) heeft haar
proefschrift over de Zuidelijke Nederlanden inmiddels verdedigd.

Wnneer: donderdag 30 september, 15.45 uur
Waar: Aula Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105, Amsterdam


1.10. *3e SURF-symposium geesteswetenschappen en ICT*
[ingezonden mededeling via Fred de Bree]
Wie geïnteresseerd is in nieuwe onderzoeksperspectieven die ICT biedt in de
geesteswetenschappen is van harte uitgenodigd om deel te nemen aan dit
symposium. De organisatie is in handen van Stichting SURF in samenwerking
met de afdeling Geschiedenis van het NIWI (KNAW), de Koninklijke Bibliotheek
en het Onderzoeksinstituut voor Geschiedenis en Cultuur van de Universiteit
Utrecht.

*Voor wie*
De doelgroep voor dit symposium zijn wetenschappelijk onderzoekers in alle
disciplines van de geesteswetenschappen: AIO's, post-docs, junior
onderzoekers, senior onderzoekers van archeologie tot muziekwetenschappen en
van linguïstiek tot bijbelstudies.

*Potenties van ICT*
Centraal tijdens dit symposium staat de vraag of de potenties van ICT binnen
de geesteswetenschappen wel voldoende worden benut. Welke nieuwe vormen van
onderzoek heeft het mogelijk gemaakt? Welke traditionele onderzoeksmethoden
zijn bijgesteld of zelfs overboord gegooid bij de intrede van de computer?
Welke wetenschappelijke vraagstellingen zijn nu beantwoordbaar die vroeger
alleen denkbaar waren?

Aan de hand van actuele onderzoeksprojecten wordt het potentieel van nieuwe
ICT-toepassingen gedemonstreerd en toegelicht. Internationaal vooraanstaande
wetenschappers uit uiteenlopende disciplines binnen de geesteswetenschappen
verzorgen de inleidingen.
Het doel van het symposium is om geesteswetenschappers te inspireren. De
discussie over belemmeringen en voorwaarden voor ICT-gebruik in de humaniora
wordt echter niet uit de weg gegaan.

Wanneer: donderdagmiddag 30 september en vrijdag 1 oktober
Waar: Koninklijk Instituut voor de Tropen, Amsterdam
Kosten voor deelname bedragen EUR 45.
U kunt zich tot 17 september inschrijven voor het symposium via het digitale
aanmeldformulier http://surf.eccoo.rug.nl/sis/du/215/registration.
Meer informatie over deze bijeenkomst, waaronder het programma kunt u vinden
op: www.surf.nl/bijeenkomsten


1.11. *Lezing bij OU over het Haags Damesleesmuseum*
In een reeks informatieavonden van het studiecentrum Amsterdam van de Open
Universiteit spreekt Lizet Duyvendak over haar proefschrift, dat gewijd is
aan het fenomeen Damesleesmuseum. In 1894 richtten twaalf jonge vrouwen van
de leeskring "Mei 1893" in Den Haag een bibliotheek op speciaal voor
vrouwen: "het Damesleesmuseum". In zijn eind 1997 verschenen Nederlandse
bibliotheekgeschiedenis "Van librije tot virtuele bibliotheek" noemt Paul
Schneiders het Haagse Damesleesmuseum uniek, vanwege het feit dat het nog
steeds bestaat.
Na een overzicht in vogelvlucht van de geschiedenis van het Damesleesmuseum
wordt aandacht besteed aan de zeer eigengereide boekaanschaf. Al meer dan
een eeuw worden nieuwe boeken op zicht genomen en eerst gekeurd door het
leescomité. Deze boekbeoordelingen werden opgeschreven en bewaard. Hierdoor
ontstond een uniek archief met oordelen van "gewone" lezers, die soms
afwijken van de oordelen in de contemporaine kritiek.
Duyvendak heeft met haar dissertatie willen aantonen dat bestaande oordelen
over de leesbehoeften en het leesniveau van vrouwen in de negentiende en
twintigste eeuw, gebaseerd op uitlatingen van bijvoorbeeld auteurs en
literatuurhistorici als Lodewijk van Deyssel, Menno ter Braak, Cyrille
Offermans, Arie Storm en Ton Anbeek, in ieder geval voor wat betreft het
Damesleesmuseum, bijgesteld moeten worden.

Wanneer: maandag 11 oktober, 19.00 uur
Waar: studiecentrum Amsterdam Open Universiteit, Amstelveenseweg 390 (nabij
het Olympisch Stadion)
Aanmelden bij Arina Blank, tel. 020-6962431,
e-mail: ablanklakerveld@netscape.net


1.12. *Nedwerk organiseert arbeidsmarktavond*
[ingezonden mededeling via Fred de Bree]
Nedwerk, de alumnivereniging in Utrecht, organiseert in samenwerking met de
studievereniging Awater een avond over neerlandici op de arbeidsmarkt.
Utrechtse neerlandici uit verschillende beroepsgroepen vertellen dan langs
welke weg zij in hun huidige baan beland zijn en kunnen wellicht ook
praktische tips en adviezen geven. De informatie is in het bijzonder nuttig
voor beginners op de arbeidsmarkt en voor neerlandici die een andere
werkkring zoeken.

Wanneer: maandag 2 november, 's avonds
Waar: locatie op de Universiteit Utrecht
Nadere informatie bij Nedwerk, NED@let.uu.nl


2. VARIA


2.1. *Elsbeth Etty hoogleraar literaire kritiek VU*
Elsbeth Etty, redacteur van "NRC Handelsblad", wordt per 1 september benoemd
tot bijzonder hoogleraar Literaire kritiek aan de Faculteit der Letteren van
de VU. Ze gaat werkgroepen en hoorcolleges geven over literaire kritiek en
onderzoek doen naar de ethisch-journalistieke aspecten van de kunstkritiek.

Etty (1951) heeft veel geschreven en gesproken over literatuur en kritiek.
Bij NRC recenseert ze bijvoorbeeld sinds 1988 literatuur en non-fictie voor
het culturele supplement, het literaire supplement en de boekenbijlage,
naast haar andere werk als redacteur en columnist bij deze krant. Ze
promoveerde in 1996 op een biografie over Henriëtte Roland Holst, over wie
ze daarvoor en daarna vaker publiceerde. Ook was ze lid van literaire
jury's, waaronder die van de Gouden Uil, Libris Literatuurprijs en de
AKO-literatuurprijs; ze was juryvoorzitter voor de PC Hooftprijs,
Debutantenprijs en de Busken Huetprijs. De Gouden Uil en de Busken Huetprijs
won ze zelf ook, voor haar proefschrift.

Op onderwijsgebied heeft Etty ook ervaring: zo was ze tweemaal enkele jaren
docent aan de School voor Journalistiek in Utrecht, waar ze binnen de
postdoctorale cursus journalistiek de genres profiel, recensie en column
doceerde. De studenten vonden haar goed tot uitstekend, bleek uit de
evaluatieformulieren. Ook gaf ze gastcolleges bij de letterenfaculteit van
de Universiteit Utrecht. Voor de stichting Vrouw & Media, waarvan ze in de
jaren tachtig twee jaar bestuurslid was, gaf ze in 2002 een openbare les
columnschrijven.


2.2. *Sjef Barbiers ontvangt prestigieuze ESF-prijs*
De Europese wetenschapsorganisatie European Science Foundation (ESF) geeft
25 jonge excellente EU-onderzoekers ieder 1,25 miljoen euro om in vijf jaar
te besteden aan onderzoek.

De onderzoekers krijgen een European Young Investigators (EURYI) Award. Ze
worden beschouwd als de potentiële wereldleiders op hun vakgebied. Met het
geld stichten de toppers een onderzoeksgroep. Eén van de vier Nederlandse
winnaars die in de prijzen vielen is dr. L.C.J. (Sjef) Barbiers (45) van het
Meertens Instituut (KNAW) - afdeling Variatielinguïstiek. De titel van zijn
project is "Europese dialectenleer".


2.3. *VENI-toekenning voor neerlandica*
Dr. J.J. (José) van Aelst (Nederlands UU) heeft uit de NWO
Vernieuwingsimpuls een zogenaamde VENI-subsidie ontvangen. Elke
VENI-onderzoeker krijgt in totaal maximaal 200.000 Euro. Hiermee kan de
wetenschapper drie jaar lang onderzoek doen en ideeën ontwikkelen. Het
desbetreffende project heet "Leren lijden als Jezus". Voor
vijftiende-eeuwers was het lijden van Jezus zo belangrijk dat religieuzen er
dagelijks over mediteerden. Hoe de verschillende religieuze groeperingen dit
deden, wordt onderzocht aan de hand van de bewerkingen van de belangrijkste
meditatietekst "Honderd artikelen" van Henricus Suso.
(Bron: NWO geknipt, jrg. 14 (2004), nr. 12)


===============================
Reacties, opmerkingen en bijdragen
(en natuurlijk ook adreswijzigingen) naar:
Wim Klooster of Guido Leerdam,
wgk@xs4all.nl of guido.leerdam@wolmail.nl
Geef de vermelding van uw homepage door
voor plaatsing op:
http://www.lvvn.nl
===============================